Ahman mi
DAWN KHUA
TUANBIA
KHAWMHSUAT
First edition 2017
Copies
A man
Published by Salai Cs Thang
Printed at :
A CHUNG UMMI
Caṭial tu Biahmaiṭhi 5
Chin,le chinbiafang um tuning 7
Zumh awk tlak nupi tha 11
Dawn khua tlak ning 13
Khuafo an rak tlak ning 15
Sutpi pom a har ning 16
Dawn khua le Leisen 27
Pamtul tlang le Leisen 28
Dawn Student Allince Tuanbia 29
No Hnin le That Dum tuanbia tawi 42
Tawn Luai tuanbia tawi 43
DDC confrance tawi 47
Pupa Hla 44
PASALṬHA TUANBIA LE A DANGDANG
Pasalṭha Hrang Hlei Tuanbia 33
Pasalṭha Ral Bil Tuanbia 35
Pasalṭha Cal Nak Tuanbia 36
Zaangṭhawn Mar Pum tuanbia 37
Mi Cak Khua Sat Tuanbia 38
An Ceu & Hrang Khuai Tuanbia tawi 39
Ni Ṭial Tuanbia Tawi 40
Pipu hna Hla 44
Mi-Thih Ah Pipu Hna Serh Leh Sang 52
Pi Pu holh upa hna: 54
Dawn ah mihmaisa hna 51
Pi, Pu hna serh leh sang 52
BIAHMAITHI
Zeiruangah dah mah Dawn khua tuanbia khawmhsuat hi an ṭial hnga nan ti kho i, biahalnâk zawng nan ngei kho men? Mah cu a hmaisabikah kan mah zawng nih fianter kan kan i timh mi a si ve:
Hi, cauk kan ṭialnâk aruang thil papli a um.
Pakhatnakah
,pakhatnak ah, Dawn kan rak I semning hi,thangtharmino hna le semte laimihna nih,hmailei caam kumtampi a liam hnu zawngah kan rak hngalh peng khawh nak lai”
Pahnihnak
Pahnihnak hi kan chuahsemnak kankhuahi, napipu kanpi pu hnanih,zeitluk temtuar in le tem ing in dah an rak dir kamh I meimt lotein an rak dir khawh nak kan hngalhkhawh nak lai:
Pathumnak;
Pathumnak ahkankhua tuanbia hi cauk a tuanbia ngaingai in tial a umrih lo caaha si:
Palinak:
Palinak ah mah tuanbia kan relnak in Dawn khua dawt nak thinlungle, sunsak nak thinlung kanneih nak lai:
Dawn khua he pehtlai in cauk pathumli cuan um konain tha tein kan bih zoh I kan rel tikah hrelhmi le a tlin lo deuh nak tete a um in kan hngalh caah, Dawn khuatuanbia khawmhsuat ti tlangpi tar in, a tlamtling deuh hnga maw timilungput he kan rak timh lamh ve nak hi a si;
Cun a ho caah dah kan tial ti cun,hi kantuanbia hi cu, Dawn hrinfa a simi, Dawn hnahthlak a si mipoah paoh hna kanncaah kan tialmi a si, cun a tu lio vawleipi kan zohtikah, ram le ram I remlo nak le khua le khua I huat nak a tamtuk caah, Pipu hna lung rual nak kan hngalh ii,kan lunga rual ve nak lai tial a si:
Hi tuanbia cauk hin Dawn tuanbia na hngalh dih in a hman tein na theih dih lai kan intilo,nain a hmanmi le dawntuanbia tampi na hngalh nak dingah an bawmtu cu a si lai tiah kan ruah.cun zumhnak le ruahchannak zawng kan ngeichih fawn!
Biakharnak leiah bia caah kan duh mi hna,
Hituanbia na relnak thawngin khua Dawt nak le sunsaknak na ngeihnak lai,pipuhna nih khua an rak dirkamhnak nih hin na lung na thlennak lai, dih zawngh tiang rel dingin kan sawm hna, cun na khua na ram tuni tiang a dir khawh nak a ruang hi,hngallaw Kan duh,dawn khuahi,Thihah thih nunah nun tiin pipu hna nih an rak dirkamh imah ruangah tu ni tiang Dawn kan rak um nak hi a si ii, mah pipu hna nih khua an rakkil kamhnak hna cu hngal dingin rak rel ve hram, tiah kan in sawm,
Cun hi cauk hi na caah khuadawt nak thinlung na ngeihnak lai,an bomtu ah cang hramseh.
CHIN
Dawn kan tuanbia kanchim ding cun Laimi kan tuanbia hi chimhmaisa a herh caah tlawmpaltein kan van chimhmai sa lai Dawn kan tuanbia ah kan luh hlan ah
Laimi phun kan rak i thawhkehnâk a hramthawk kan ruahtikah. Asia, continent chung i a ummi vialte he hin kan i khat dih theo lai tiah kan ruah, zeiruangah kan ti si ah cun vulei cung tuanbia an ṭialmi vialte kan bih tikah culio minung hna cuni tlak leiin nichuah leiah an rak kal ti a si, kan kawl ramchung miphun hna zawng nitlak lei in a rak ra mi si dawh an rak sive hna, kawlram tuanbia an tialmi chungah kawlram miphun cu Asia continent a laifangin chukah rak tolh in kawl ram chungah an lut ti a si.
Kannih lai miphun zawng Asia a laifangin a tolhmi cu kan rak si ve tiah telh chih kan si. Cun, lai miphun hi tibet in a rami kan si hna, cheu khat nih an chim ningah Chin ti cu bomphur lungrem tinâk a si. Kawl in chindwin ti a si ve a timi an um nain, a fiangmi pakhat cu lai miphun cu kan hramthawknâk hna, kan zohtikah tibet in a rami kan si ti hi cu a fiang ngaimi a si. Chindwin, Arrawady tiva kam hna ah hin kum tampi kan rak umhna. Mah hnu cun ka dang hmun dangah kan rak i ṭhek hna. Chin miphun cu kakip ah kan um hna, a tuah cun Chin, Falam, Mizo, Lautu, Matupi le Tidim tbk in a dangdangin min sawm 56 hrawngah min i ṭhen in kan um cang hna.
Laimi nih lung kan rak phurh hnnâk a ruang hi, an chim ningah cun, bawi in saknâk caah rak remhter hna sehlaw a lo. mah an ṭuan micu a har tuk caah a kakip ah an rak zam hna i mah ruangah kawlram an rak phaknâk hi a si an ti hna.
Chinbia fang um tu ning.
Kawl (Burma) pawl nih A.D kum zabu 11nâk a silo ah 12nâk lio i Irrawaddy tiva pi a sumlei an rak hrawng i Irrawaddy le Chindwin tiva pi pahnih karlakah chin miphun pawl an rak hmuh hmasak bik hna lio ah hin Chin tiah min an rak ngei cang hna. Note Dr.Vumsom ṭialmi Zo history page 3,4, ah. cun mi tampi an chim ningah cun Chin mipakhat nih Bawm pakhat a rak phurh caah, Chin miphun pawl cu kawl nih Chin tiah an kan auh an ti. Cu ruahnâk cu 1975 kum ah khan B.lalthangliana nih Mandalay University i M.A Degree laknâk thesis caah History of Mizo in Burma tiah a ṭialmi chungah an rak hnatlakpi ve. Sihmanhsehlaw hihi cu a si kho lo mi zumh awktlaklo mibia a si tiah ruah khawh a si. Zei catiah kawl pawl he an i hmuh hlan le an i ton hlan ah hin kan pipu le hna cu phunmin ngei lo in maw an rak um hna hnga. An mah tein an phunmin sak thiam lo in maw an rak um lai. Zawmhteih, nehsawhnâk in an auh hna nâkcu an miphun min ah cun an rak i lak hnga?
Cun, cu hlan vialte cu Chindwin tiva pi kam hna i anrak um hlan cu min ngei lo maw kan rak si kun lai i mah hlan vialte kum tampi chung kha, min ngei lo in maw an rak um, an rak um lai. Mah hnu Chindwin kan van phak hnuah maw, “Bawm phur lungrem” ti cu kan rak si lai, Chindwin cu kan rak phanh hlan chung hna kha min ngeilo in maw an rak um ve kun lai, cu kan um hnu longah cun maw Chindwin ti cu a si ve kun lai?
Cun, cheukhat nih Chin Lai miphun pawl nih bawm an phawrh mi hi, a tu kan umnâk tlang cung kan phak hnu long in a thawk mi a si tiin tuanbia thiam tampi nih an chim.
Thla Tin Thang ṭialmi, Chin History P,8. Chin miphun Kawlram kan luhnâk cu A.D kumza bu pariat nâkhlan deuhah a si cang a ti.
Kawl pawl cu Chin miphun kan luh hnu pi, A.D kumzabu pakua nâkhrawng longah kawlram chungah a lut mi an si i Irrawaddy le Chindwin karlak ah an phanh hi cu, cu hnu longah a si, cucaah Bawm phorh ruangah Chin timi min kanngei timi cu a dik lai lo zumhawktlak a si lo tiin mitampi nih an chim i an zumh ning cu a si.
Note: Laimi kan i thawk kehnâk taktak a hngal tu an um lo bangin, mikan halnâk le cauk rawn in ka van ṭialmi a si caah a dik dih lai tiah ka nam ngam lo nain a dik dingah ka zumh mi cu a si.
Mah ti cun min kan rakngei hna hnu ah Irrawaddy le chindwin pawngah kum saupi kan um hnu ah cun, kakip ah kan rak i thek hna. A tu kan umnâk Thantlang, Hakha hna le Hniarlawn, Chun Cung hna ah hin an rak um i cu hnu kumpi a liam hnu ah Khuafo in Dawn cu a voi thumnâk cu an van tlak ṭhan i mah ruangah tuchun ni tiangah Dawn a hmunnâk hi a si.
Zumh awktlak Nupi ṭha
Dawn an rak tlak ka ah hin Sai, Kuarang le Fung hna hi an rak um. Cu lio ah cun, sa hna an rak tam, Bawkkon ah khin Fung hnu a neh an rak hmuh i mah cu minung 7 nih an rak dawi i cu ah cun Ral Ngam pa hi kawite ah rua a rak sat i rua cu a rak dawh len lio cu, fung a rak dawitu hna nih cun fung ah an ruah i an kah. A ṭang ah an rak kah i aw kei mah nan ka kah a ti i cun a kap tu hna nih cun aw si tak an ti i an van fuh colh tik ah cun, Ral Ngam pa cu a hmalinh nih cun a ti a halh tuk i ti rak ka dinh uh a ti hna nain ti kan in dinh ah cun na nupi le in lei mi hna an ka na chonh manh lai lo an rak ti nain rak ka dinh ko uh ka thi ṭhiamṭhiam ko lai a ti hna i nain an dinh duh hlei lo i in lei ah cun rian ranh taktak in an tlunpi nain lampi ah cun a thi taktak. A Nupi nih a tuar tuk i ka pasal ti hal in a thi i kei mah cu ti ka din lai a ti i cu ni cun ti din hrim a duhtilo an ti. Zei tluk nilinh zawngah ti cu a ding duh bak ti lo kum 3 chung ti ding lo in a um i cu pin lei cu ti hal ti mi hrimhrim a ngei ti bal lo an rak ti. Ngai ah a ngeih i ti loin a rak um peng an rak ti tawn.
Hi kan ṭial duhnâk hi cu a bia le ca kan rel ah hin kan hngalh cio ko hna lai kan zumh i kan mah nih kan ṭial duhnâk tlawm pal te van chap kan duh mi cu___ Nule va an i dawtnâk ah zeitluk in dah a nu pi nih hin a pasal hi a dawt i zumhtlak a sinâk kha kan theih khawhnâk dingah le kan mah mino le nulepa hna zawng kan nupi le le, kan pasal le cungah zumhtlak kan si khawh ve nâklai a kan cawnpiaktu saya ṭhâ bik a si men lai tiah kan ruah caah kan van fianterduh i tlawmpate kan van chapnâk hi a si. Nungak tlangval kan si ko bu in cheu khat cu ṭihnung le fihnung thinlung kan ngei i an kan hmuh lo ah cun, ti in kan ruahnâk hi a thur tuktawn caah mino kan mah ca ko ah mah tuanbia kan van ṭial duhkhunnâk hi a si. Cheu khat minung hna cu an nupi le an thih zan hna ah nupi a ṭhimi hna an rak um bal mah cu kan mah laimi lak ah kan si i nupi le ruakvui zan hna i nupi kan ṭhit colh tawnmi hna hi zumh kan tlak lo ruangah a si ko nupi le pasal caah zumh a tlakmi cu a pasal ti hal in a thi i a thihhnu hmanh ah ti a ding duh ti lo ti kan theihmi hi khua ruah har zumhtlak sinâk taktak a si ko kan i dawtnâk ah le kan nunnâk ah zumhtlakmi si hi kan i timh cio ve khawhnâk lai kan van chapduhmi hi a si.
A VOI (1)nk DAWN ANRAK TLAK
A voi khatnâk Dawn rak tla hmasabik-tu hi Tlanglau an rak si. AD 1700 hrawngah anrak tlak. Dawn khua min a sullam hi Dawnh khua tinâk a si lo i Dawn min sullam cu. A luancia caan an hei ruahṭhan hna khi a si. An hla zawngah kan Dawn tawn-nâk romual lung. Kan phun tlau lai ka Dawn hnu ti hna nih hin Dawn sullam cu a fianter ngai ko. Cun, a voikhatnâk Dawn a rak tlatu hna hi, Dawn ramah kum 100 hrawng rak um dawh an rak si hna, a ruang cu a voihnihnâk hi 1800 ah an rak tlak ṭhan caah a hin, kum 100 hi a sau bik dawn ramah rak um dawh an rak si hna.
A voi hnihnâk Dawn khua
A voi hnihnak tlatu hi Mâr le Pâng an si i anrak tlak kum hi AD 1800 hrawngah a rak si. Khualhring tlangin anrak raa i Mâr le Pâng nih cun Dawn voi hnihnâk cu an rak tlak cun a voihnihnâk zawng hi kan zoh than tikah, hin an nih hi cu kum 50 hrawng rak um dawh an rak si hna. An khuahmun cu, Mang Cer pu lung tang i khua hmunhma ṭhing, khua rawp khi an rak tlakmi a rak si, an rak ṭiannâk a ruang cu, an chimning a lo cio lo caah, an chim ningah cun unau pathum an um i an i rem lo i bawi lal sih an i cuh caah an rak ṭian an ti. Cun, a cheu nih Mâr lal, Lai lal le Pang lal an um i mah ruangah an cun, i rem loin an rak ṭian an ti ve nain in a hman deuh mi kan hngalh lo caah fiang in kan chim kholo, nain aa voihnihnâk dawn rak tla tu hna hi cu, Pâng le mar an siko ti cu a fiang ko,a ruang cu Mâr le Pâng nih hin neh le nang sulhnu philhlonâk caah hin Rua le hripi hi an rak uar i an rak cin tawn. Cun Lai nih hin neh le nang philhlonâk caah, Buang le Bung hna hia kan rak uar ve hna. Hi khua ṭhing kan zoh tikah le kan theihnâk ah cun, an khua rawp hrawngah le an umnâk pawngah Rua le Hripi hna tampi kan hmuh khawh caah, mah a rak tlatu hna hi cu Mâr le Pâng cu an rak si ko lai tiah zumh a um.
A voi thumnâk Dawn Khua
A voi thumnâk Dawn khua rak tla tu hna hi, Thlanrawn le Mangkheng ral ṭih ruangah Khuafo in anrak tlak ṭhan i anrak tlak kum hi AD.1850 hrawngah hin arak si. Dawn khua an raktlak hmasacemnâk cu Senteverhor hmun ah khin a rak si. Dawn miphun nih Dawn an rak chuahtaknâk hi Halkha uktu Lian Dun le Dai Din ram uk bawi nih Khualhring khua, Tlang khua le Mizo a ummi hna kha an rak kah hna. Cucu, anrak ṭih caah anrak zamvenâk hi a si.
A voithum-nâk hi Hniarlawn in kan van thawk lai Hniarlawn ah khua anrak sa i Tiphul ral ṭih ah an rak zam i ṭita chak te ah khin Pialtal khua anrak timi a rak um i cu ka ah cun an rak zâm hna. Cuka i an um zânah cun, an Uipi nih fa pakhua arak hrin, zân zânkhat teah an tlau dih i an kawl hna i an hmu hna lo. A hnu ah michok let nih Hniarlawn ah Uipi farual an um timi an theih i an va zoh i an Uico cu a rak si. Cuti a si ah cun, mipi nih cun kan ral an thiang cang a si lai tiin kir ṭhan an rak i tim hna.
KHUAFO AN RAK TLAK NING.
Hi lio cânah hin, Pialtal ramin khuafo ramah ram an rak riak hna i Fancun pa nih Ngalkhât a bu ah a riak mi fei in a rak chunh i a thah. Pipu hna chan ah cun sakah hi meithal kah nâkin fei in chunh hi pasalṭha mi cungcuang anrak si hna. Cu ruangah Hniarlawn kan kir ah cun ka Ngal thahnâk, mi cung ka cuannâk ramah khua ka tla lai a ti i hawi ai sawm i khua cu an rak tlak a min ah Khuafo an sak. (khuafo) tih sullam cu, “micung ka cuannâk ti khawh zawng a si”. Khuafo ah cun anrak um i mi an rak karh chinlengmang i inn 300 hrawng an rak si. Pasalṭha hna le mi huaisen an rak tam i ral hna an rak that tawn hna. Sopum hna anrak thah hna, cun khua dangdang hna an rak thah hna.
Cu lioah cun, Chunchung pa cu Khuafo ah cun pur a rak phur i a kawipa inn ah cun a tlung a thaizing ah Chunchung pa cu khualei ah kir ai tim i a kawipa nih cun kawi kan thlah lai a ti i zeenkuan ṭha tein ai damh i lampi an phak ah a kawipa nihcun hmaiah kal a ti i Chunchung pa cu hmaiah cun a kal i cun a hnu lei in Chunchung pa cu a kah i a nganh a kawipa nih cun kawi zei na kah? a ti i khi ka khin va aum i ka kah ko cuh a ti tlampal an van kal ṭhan ah a kah ṭhan i a sam tom ah a kah i Chunchung pa cu a tli i ka kawi va ka kah na ti i kei mah pei na ka kah ko hi a ti i khuafo pawl nan i hngalh lai vabu hlawm in kan van in hlom hna lai tiin a tlik pah cun a chim i Khuafo pa cu an khua lei ah cun a kir ve i khua a phak in, kai chuahsual hih! Chunchung pa ka kah i ka nganh ṭung i vabu hlom in kan van in hlom hna lai a ti i zeitindah khua kan khan lai khua upa pawl khua khang tuah uh a tihna i khuapi tein an i ceih i zeitindah Chunchung cu kan ngamh lai kan ṭio a hau ko ne anti i khatlei khatlei ah ral an ngah ṭung i kalnâk an hngal lo. A siah cun, Zahuat sutpi pawm a hau ko ne an ti ti asi.
SUTPI POM A HAR NING.
Sutpi pomtu pa kha Zahuat le a tlang chuak pawl nih, rak thah khawh an rak si i Sutpi pomtu hna kha sutpi an tongh manh hlan ah hin thah khawh an si. Cu ruangah cun, Sutpi pom hi an ngamh lo Khuafo khuapi cu an i ceih i an khawruah ahar ko! VAN LIAN hi fancun (Phun) asi i Khuapi nih cun Van Lian Sutpi nangmah nih na pom lo ahcun na mi le na sa na khua le na ram mipi Arbang in kan vai ko ne lai an rak ti i Van Lian nih cun ka mi le ka sa Arbang nan vaih nâkcun thih le thih nun le nun tiin, Van Lian nih cun ai tim i zultu, theihpitu le biacheihpitu ding a hau i Khuafo khuapi nih cun, a zulh zawng an ngamh lo, a zultu pawl kha thah khawh zawng an si ve caah No Tlir nangmahtal tlawmngai ko anti i an fial ve caah (No Tlir hi “Hnialum” asi) khuafo khawpi in ar veih kan veih nâkcun thih le thih nun le nun tiin ka zulh ve ko lai ati i azulh ve! Sutpi pom hi Zahuat inn kha an kulh viar i tlang chuak hleihnih nih an veng i kha kha va tei va nor tluk dih hna an hau mah kha an tei an nawr tlukdih khawh hna lo ah cun thah ding an rak si, mah ruang ah cun sutpi pawm hi an rak ngamh lo i Van Lian an rak fialnâk hi a si.
Cun ralṭhat pah zong ahau i ṭhawn pah zong ahau an tei hna lo ah cun thah khawh an si Sutpi hi an va pom manh lo a si zawngah an kut dong par in an tawngh manh ah cun thah an thiang ti lo i Thantlang bawi hi Chuncung nih ngamh hnaselaw thah khawh an si ve. Cu ruangah Sutpi pom hi an sianglo i an duhlonâk a si. Cun, Van Lian le No Tlir cu an kal i Zahuat sutpi cu an va pom khawh. A inn vengtu hna kha an va tei dih hna caah, Zahuat nih a si ah cun thih ahauh le ka thi ve lai i ka Sutpi nan pom cu tah a ti hna. Mah ti cun bia an ceih i Zahuat nih ka ram chungah Dawn ram hi ram lawng ka ngeih mi asi i a kau zong a kau i a ṭhat zong a ṭha, cucaah cun, Khuafo cu nan tam i nan i zaa tawk lai Dawn ram ah hin nan lut lai a ti hna i amah belte bia kan riah rih hna lai hmunkhat teah nan rat lo ahcun nifatin cun kan veng kho hna lai lo. Cucaah, nikhat te ah nan khuapi te in ra ulaw Sopum ah ka zâ ka rak kham lai i kan rak ven hna lai a ti hna. Mah lio ah khuafo ven an herhnâk a ruang cu Sopum hi Khuafo nih an rak thah hna ruangah a si. Sopum ah ven an hau i cu ruangah nikhat te ah Khuafo cu an rak raa i Zahuat nih Sopum in a zâ a rak kham i a rak ven hna. Khuafo khua pi cu Dawn lei panh cun an lan kho i cu ruangah Khuafo zan khat ṭio an tinâk hi a rak si.
Cuticun, an ra lengmang i Dawn ram ah inn le lo ti le rawl zawng a um lo caah Lungler ah an tang i a cheu cu Cherhlun lei hna ah an rak lan hna, cun Cherhlun ah a ummi le Lungler ah a um mi hna kha Dawn ram ah kawm hmun le Bera hmun an siam hna i kawm le Bera a zat khin khi ni khi cân ah khin Cherhlun, Runzawl le Lungler ah a ummi hna nih Dawn ah kan i tawng lai i Khua kan tla hna lai anti i cu ti cun Dawn Tlang ah buk an sual i Dawn Khua cu an rak tlak kho i hi lio caan ah hin an um an kalnâk ah hin Van Lian, No Tlir, Kam Ṭhai le Chawn Hmung hna hi Sakhua lairel khawkhang tu an rak si hna.
Dawn ah cun khua an sa hna i ram a ṭha rawl a chuak, Saa a tam, mi zong an i nuam, Dawn in Thantlang bawi Zahuat cu sakhua rawlrel an rak ngalh tawn, Dawn ram ah ti le rawl a tam ruangah a hlan ah cun Hakha, Thantlang tiangin, Dawn ah pur an rak phiar hna. Cun, Thantlang ah Dawn an rak kal ah hin Lungler, Fungkah Thanzang, Sihhmuh le Sopum hna nih hin, Dawn nan kum vawi a ṭha maw? Facang zeizat, Kawm zeizat, Bera zeizat dah nan ngeih? Tihi hal cik ah an rak ngeih hna i Dawn hi mi capo huam khua kan rak si i kan rak i uah ve deuh i Dawn kum voi a ṭha maw tiin an rak ti lengmang hna i an rak ning deuh hna i ( Pu. Zam Dun) nih a rak capo hna i tu kum cu vom kan reem kawm kan tuh lo! Tiin, a rak ti hna i cu bia a capo mi hna cu biatak ah an ruah i tu chun ni tiangah Dawn Vom reem an kan tinâk hi a si hi bia hi capo bia a si i tu chun ni tiangah Dawn vom rem an kan tinâk hi a si, nain hibia hi kan rak capo mi hna bia asi caah, Dawn vom reem an kan ti tikah a rak al kho tu si cang hna u sih.
Cu ticun, Dawn tlang ah kum tampi an rak um i Saa hna an rak kap mi hna an karh i a pemmi hna an rak kir ṭhan hna. An rak pasalṭha i Dawn khua cu inn 300 hrawng an rak si ral hna an rak ngah Nikual ral, Khuangli ral le Chimchuk ral hna hi an ral an rak si hna. Hi lio cân ah hin bawi an rak ngei lo i Van Lian, No Tlir, Kam Ṭhai le Chawn Hmung hi bawi kan ngei ṭung lo i sakhua rawlrel i sem u law ei uh an ti hna. Van Lian nih michia nih sakhua rawlrel ei cu mi a langh duh an ti le ka ngamh lo a ti i cun No Tlir nih kei zong ka ngamh lo a ti ve i Chawn Hmung nih ka ngamh ve lo a ti ṭhiam i Kam Ṭhai lawng nih sakhua rawlrel cu a rak ei i cun Kam Ṭhai nupi athihnâk a ruang hi a cheu nih lo a kal nâkah rul nih a cuk an ti, a cheu nih tefa dam an neih lo ruangah an ti, a cheu nih facang meicungah hngat ding a laknâk ah bukhniar nih a chun i a pawr ruangah a thi tih in an chim. A thih nâkruang hi fiangin kan thei kho lo. Hi hna pathum hi an chimning ah cun a si. Mipi nih hi thil hi sakhua rawlrel michia nih nan ei ruangah an langh hna i si, i mâ ko uh an rak ti hna i sakhua rawlrel ei cu an rak i ma. Cu hnu cun, bawi an nei ti lo i Ral le an rak ngah ṭung i cu caah Hlawnceu bawi (Lian Kung) hi thlanrawn i a um mi an vaṭhit i bawi ah cun an rak hman i cun sakhua rawlrel cu an rak pek. Cun, Dawn bawi Lian Kung ti a rak si Lian Kung nih cun a rak hruai hna i tile rawl zawng an ngah kho i pasalṭha zawng an rak tam hna.\
Hi lio i pasalṭha hna min hi kan hngalh khawh tawk in kan van langhter ta hmasa lai.
Hrang Hlei
Ral Bil
Cal Nak
Ann Ceu le
Hrang Khuai
Hi hna hi pasalṭha an rak timi hna cu an rak si hna cun, Ral Bil, Calnak, Aan Ceu, Hrang Khuai hna hi Hrang Hlei chuah hnu ah Hlawnceu bawi Lian Kung nih a ngeihmi hna an si. Mi cak a rak ngeihmi hna min kan van langhter ta rih lai. Mar Pum, Khua Sat, Vai Ro Thang le That Dum hi hna hi Lian Kung nih tha le zang ah mi cak a rak ngeihmi hna an si.
Hi caan hi pamhṭhulh kum an ti hi a si i pamṭul tlang le pamṭul chuk an rak neih kum a si i lo an rak duah kho lo i thlaihnah an hnah zeihmanh an rak thlakho hna lo caah,an hnah thlaihnah a rak um lo i lung si vangin an rak um hna. A si ahcun kan ṭian ko ne lai rawl lo cun zeitin kan nun khawh lai an rak ti cu caan lio ah cun, Ral Ngam pa hi bawi si hi, kum tampi a rak i tim cang i Vok le Sia hna a rak zuat hna, Dawn khua pi cu peem dih an i timṭung i Ral Ngam pa nih cun a zei a si hmanhah Dawn ah bawi ta lo cu a ṭha lai lo ka hngak u law Dawn ah hin ka bawi ta lai i ka bawi dih in kan ṭian ko hna lai a rak ti hna i cun Dawn ah cun a rak bawi. Cu hnuah ni an liam, can an liam i ṭian caan cu a hun phancang i an lung a rak lengtuk i nungak, tlangval i ṭhending le Nulepa veng le sang i ṭhending an ruah ah an lung a rak faktuk i cu ruangah cun zu hmun ah hla hna an rak i leh hna. “ti si” hla an i leh kan timi hi, tu chan kan holh cun, hla in an rak i thlah hna, i an rak i awi hna.
An hla hna cu a tanglei bantuk hin an si hna.
Fungkhatnak
Aa lian thing le manza kungah maw van chan tawng lo nang le kei kan zaihla tal in hlawi usih.
Funghniknak
Kan kawt chuah le kan hauhnar nan liam ni ah,
lam rei ṭhingah zuun bang ta law
kan hawi ṭhan lai sempirual nih.
Fungthumnak
A titei ti hlah law
tlang hlum zo senri
kan ṭawh tilem lai maw Sunglen he.
Funglinak
Kei mah lawng lo
chuah sempi le sunghno ka nu nih
kan khan cinsang ṭuanreltu dingah
Tial zing kan ngen la ti hna.
Fungnganak
Aa thli tein cun ka co te lai pei ti tawn in,
A ṭha duh lo, Nu chuanrawl
ka duum ṭhal luang ti bang Zawr chin ai.
Fungruknak
Aa langhnâk cun ka cuan ti lai lo
An dawh nun nem va co ual hrat lo cu ka ṭuan ni lam rau.
“Hi vial hin kan van langhter lai i a dang cu hnu deuh ah kan van langhter than lai” mah tihin an lung a rak lengtuk i an rak i ṭhensiang hna lo vawidang an rak bawi ah cun ni thum le zaan thum hna an rak hmang hna. Ral Ngam pa bawi ah cun ni kua le zaan kua an rak hmang hna. Ni kua le zaan kua hnu ah cun, an rak i ṭhenhna i an rak i thlah hna fungsih lampial le khuazâlang bo ah khin an rak i thlah hna i an rak i sianlo tuk ah hin ni an rak tla i an rak ṭap thluahmah hna cun upa deuh nih mah ti hin cun kan lunglen a dam bal lai lo an ti i kan kal cang ko lai an rak ti i an rak kal hna. Cuticun, khua an phan manh ti lo i Cerhlun lei i a kal mi hna kha Ṭio ah an riak cun Lungkolh lei i a kal mi hna kha Tungurh nelrawn ah an riak ve hna i atam deuh cu Chimchuk lei lungṭian lei ah an rak kal hna a cheu Tarpho hrawngah cun, a cheu lungchuan lei ah an rak kal hna.
Cu caan lio ah cun Pu. Al Hnawk nih Dawn khua tlang chuahtak dihding cu ka ruat ngamlo zaanzawngah ka hngilh kho lo i ka rawl ei ka zawng a thaw lo, a zei thil a va si ah Dawn khua kan hngak ko lai ti in inn 20 hrawng a rak tleih hna i ka rawl hlun le ka rawl thar hi kan ei hna lai i kan i za hlei lai lo nain, Ramrawl le bantaw hna kan ei ko hna lai a rak ti hna i Dawn bawi Lian Kung te chung zawng cu kal an rak i tim ve nain a rak tleih hna i ka kal tak hlah uh ti in Al Hnawk nih cun a rak ti hna i Ṭio rawl le bantaw cu an rak ei hna Ṭio ah sur an rak cheh ah hin an ek hi bantaw hna an rak ei ruangah an ek hi a rak phut dih.
Mizoram Khuangthing, Sailak(Sailulak) le Cherhlun hna ṭio ah an rak kal tawn ah hin ek phut pi cu an hmuh cun Dawn pawl kan hmaiah an rak kal cang a si mu tiin an rak ti tawn i cu tluk temtuar bu le harsat bu cun Dawn khua cu an rak hngak hna kan pu le nih cun hi lio caan hrawngah hin an ral pawl hna hi Nikual ral, khuangli ral, Chimchuk ral te hna hi an rak si. Hi hna nih hin Dawn an ṭio dih-cang ti an theih cun, Dawn rak tuk i Dawn rak run cu an duh tuk mi a si caah Chimchuk ral hna nih cun, Dawn an pem dih i inn 20 hrawng-lawng an tang cang i Va-buu hlawm in va hlawm hna u sih tiin an rak i ceih. Mi ngiathlaitu-ah minung pariat an rak thlah hna i bawi Lian Kung nih cun a lemsawi hna i a lemsawi khawh hna lo tik ah bawi Lian Kung nih Pu. Aal Hnawk cu zei tiin tuahawk ka thei ti hna lo nang-mah nih lemsawi cang hna law na lem khawh hna lo a si le Va-buu hlawm cun rak kan hlawm ko hna seh a ti.
Pu. Aal Hnawk nih cun a lemsawi hna i vok sum nga a thah hna. Cun, zu zawng a dangh ko hna nain an duh hlei lo caah Pu Aal Hnawk nih cun, nan duhlo le Thantlang bawi Zahuat kan chimh la a ti hna i Dawn khua pi cu Zahuat minung le kan rak si ṭung i Chimchuk ral hna nih cun Zahuat cu an ṭihtuk mi a si ṭung i Zahuat nan chimhnak cun kan i rem hna lai an rak ti i an rak i rem i Chimchuk ral timi hi Tuichang thlanglei vialte khi Chimchuk ral cu an rak si dih. An i rem hnuah cun bawi Lian Kung, Pu. Aal Hnawk le khua upa pawl an i tawng hna i hmunpitlang ah kan um pengah cun Nikual le Khuangli ral an um ṭung i an kan ruun ṭhiamṭhiam lai i cu ruangah khawi-ah dah kan i thial hna lai i kan um hna lai an ti i Ralven buk khi an rak sawh i ralvennâk buk cu Dawn va ral khi a si.
Ralven buk cu Dawnva kham le Bungtlang kham kar ah khin a um i cu ka ah cun an rak i ṭhial hna i an rak um hna, cu hnu-ah cun Khuangli ral nih Dawn rak ruurn cu an rak i tim taktak i bawi Lian Kung nih cun Pu Aal Hnawk ṭhiamṭhiam cu nang mah nih lemsawi rih ko hna a ti than i Aal Hnawk nih cun a lemṭhan hna i vok sum 5 le zu hna a dah hna nain Khuangli nih cun an duh lo i Pu Aal Hnawk cu holh hlah na thinah Namte in kan in sawh lai an ti i sawh taktak khi an rak timh! Pu Aal Hnawk cu a holh ngam ve ti lo i Dai cu an va hel i an va zoh tik ah tuknâk dingah a tha hnga maw tiin an hel i Dai cu an tlung i Khuangli hna nih cun zeitin? Ruun khawh cu a si lai maw tiin an rak ti hna i an thlahmi hna nihcun an khua kham nih a kulh dih i kan ruun kho hna lai lo lung an kan hrilh lai i kan ngal hna a kiak dih lai an ti i Khuangli cu an lung arak dawng i Dawn khua cu ruun lo cun an rak um than.
Cu ticun, ralven buk ah kum 5 in 6 hrawng an rak um ah khin, an umnâk cu a kâng i a hlan lio pipu chan ah cun kâng cung um a tha lo a chia an rak ti, i ṭhial nâkding hmunhma an kawl ṭhan i Lungṭemh va kam ah khin kham i rinh in umnâk a ṭha hnga maw, tikhur hna va huat u law an ti i cu lio ah cun Lungṭemh va khi a cin fekfet long khi arak si i vahuat ulaw mi cawm tuding a siah-cun, aa dil tam chin lengmang ko lai an ti i an Va khuap i ti khur cu a thaizing ah cun an va zoh ṭhan i ai rak dil ṭha tuk i a kan cawm ko lai an ti i lungtemh va ah cun, an i ṭhialṭhan i a khua min ah Hmaihrem veng tiin min an rak sak ṭhan Lungṭemh va an rak um lio ah hin mirang an rak kai i mirang nih i kah an rak khap i Khuangli nih Dawn ah kan phu a tang tamtuk kan phu kan la ta lai an rak ti i mirang pawl cu an rak chawnh hna mirang nih cun, cuti i nan thin a dam khawh lo cun, Dawn vawlei va la ulaw cun khuangli vawlei zawng vawn la ve u law cuai ka thlai lai a ti hna i cuai cu a thlai i Dawn vawlei nih a buk deuh i phu nan hlam ṭhan ah cun a hlannâk in nan thi tam deuh lai a ti i Khuangli pawl cu an lung a dawngṭhan i cu ka hmun Hmaihrem veng i an um lio ah cun i kah nâkcu ngol a rak si. Cun, hmunpi tlang ah kan kir ṭhan lai an ti i lal Lian Kung nupi nih Sângbul um khi ka cak tuk ai Sângbul ah kan um ko hna lai a ti i bawi nupi bia cu an al ngam lo i Sângbul ah cun an rak i ṭhial hna.
Sângbul ah cun an rak um hna i rawl an ngah kho sa an kap salu hna a tlungtam cun a hlan i a rak pemmi hna kha an rak kir ṭhan i khua dang hmun dang ka dang hna in an van pem chin lengmang. Cu ticun, mi zawng an van karh tik ah cun, Cakeisih khi an Tikhur a rak si i a hnar te ah khin Hmawngpi nganpi a rak um i cucu zânkhat thil ah a rak pur i a tlu dih i an tikhur hna a chilh dih i upa hna nih ee kan tikhur mah ti i a um hi bongṭha asi lai lo an rak ti i Saisacannâk ah an rak i ṭhialṭhan cun Saisacannâk ah cun khua an rak sa hna.
Thantlang bawi fapa Hei Dun kha Dawn ah rak um law sakhua rawlrel kan in pek ve lai an ti i cun, Hei Dun cu a rak um i tiva khat lei ah khin va um law na sin ah a um duhmi paoh an rak i ṭhial lai i cu hna nih cun sakhua rawlrel an in pek lai i na ei lai an ti i a si nain a ho hmanh nih an panh duh lo caah a lung a dong i Thantlang ah a rak kir ṭhan cu ruangah tu ni tiang in Ral Vung pa in hmun kan tinâk hi a si cu hnu ah cun Cherhlun in Ro Thang, Cal Chung le Sai Lian hna hi an rak peem i khrihfa an rak thok i an rak dirh. Saisacannâk in Hmunpi tlang ah an vun i ṭhialṭhan i Hmunpi tlang ah cun khua an sa ṭhan hna cân tawmpal an um ah khin Hmunpi tlang cu a cheu a kang ṭhan i kang cung um kha an duh lo i pamhṭulchuk ah an i ṭhialṭhan hna i a cheu sang hna cu an i ṭhial duhlo i cu ruang ah kum 6-7 an um ah an rak kai ṭhan hna.
Cun, Pu Hnok Luai nih Saisacan nâkhmun ah i ṭhial kha a sawk ṭhan i a cheu an chuk ṭhan a cheu an chuk duh ṭhan lo i an rak kir ṭhan cun inn 6 an tang i a min ah “Inn 6 veng” ti a si. Cuti cun Hmunpi tlang ah an um i Pu Hlei Mang bawi lio ah Sângbul kai a sawk than i a cheu an chuk ṭhan hna a cheu an chuk duh ṭhan hna lo i cun kum 10 hrawng an um ah Hmunpi tlang ah an rak kir ṭhan hna, cun a tu-ah hin khuathar veng ti in a min a umnâk hi a si a tu ah cun tlangpar ah kan um cang hna i a nuam zawng kan i nuam i a tu kan umnâk hmun hi a si. Atu ah cun tlang parah kan um cang hna i thlihir le khua tlang cu a nuam nain tuah kan khua a nuamh lo bik nâkcu ti kan har deuh rih caah a si, cun a tu ah cun motor tha tein a rak lut kho cang, cun sianginn pahnih kan ngei, Primary le Middle sianginn tiin a um, cun certual zong pahnih kan ngei cang, khua thar deuhah le chak lei khualuh lai te lam thlang biak inn car kan ti tawnnâk hmun ah khan a um than cang mah cu Pu Za Dun te chungkhar nih an kan cawh piak mi a si.
Bawi le sal luat kum.
Falam Dc LB Noyor nih bawi vialte dinhnâk Order a rak chuah i cu ni thawk cun bawi vialte cu anrak i din i bawi chan cu a rak dong; a kum hi A.D 20'th 2/1948 ah a rak si. Sal luatnak order zawng hi 23'th 4/1939 A.D ah hin order an rak chuah i cu ni thawk cun sal vialte anrak luat dih hna.
Dawn miphun hi Marau khuahrum bia mi anrak si hna i A.D 1923 hrawngah hin Cerhlun khua mi Pastor Haudala nih thawngṭha arak chim Dawn khua ah thawngṭha rak chim hmasacem a rak si. Cu kum hrawngah cun Nawl Tling zong nih a rak chim ve. Cun. A.D. 1924 May thla ah hin Hakha siangbawi nih saya That But cu Caa chimtu dingah le thawngṭha chimtu dingah a rak chiah. Tipilnâk rak pe hmasa biktu hi Rev.Vanlo a rak si. (A.D.1930) ah Pathian arak zum mi khrihfa mihna cu tipilnâk cu a rak pek hna.
A.D.1924 kum ah hin Cherhlun in Rothanga, Kapdaia hna hi thawngṭha chim duh ah an rak pem. Cuti cun, khrihfa cu dirh a rak si. (A.D. 15,3,1999) ni ah hin Hakha peng Gospel Centenary Laitlang pumpi Hakha ah hmanding a rak si i Dawn khua zawngah Advance in 1, 1, 1999 ah Dawn Baptist Chapel ah anrak hman, Gospel Centenary honnâk cân a rak hmangtu hi Kam Ṭhai te chin Pu. Hrang Pawng kum 80 nih a rak hman. Dawn khua ah saya rak ṭuan hmasa hna.
1944 ah Hmet Thang nih Primary saya Private in a rak ṭuan cun, A.D.1945 ah Cherhlun khuami Lal Hrim cu saya ah lak a rak si. kum 10 a ṭuan hnuah 1955 kum ah cozah nih a lak i cu hnu in 1974 kum ah Middle sianginn Private in dirh ṭhan a si. Cun, 1975 tiang saya/khyi rian cu Lal Biak nih a tuan. Cun, 1976-1978 tiang hi Ngun Mawng nih a rak ṭuan ve. Cun, 1991 ah Middle Sianginn cu Provinciallised a rak kai ve.
Leisen le Dawn khua
Dawn Ral a deih hnuah bawi Sai Luai nih a rak tlakter mi hna an rak si. A.D.1896 ah an raktlak, a raktlatu hna hi Than Tlir, Tum Ṭhul, Nen Eng, Chi Lian, Kam Tu le Lai Tlung hna hi an rak si hna. Cucaah Leisen le Dawn cu uanu bantukin tuni tiangin kan i zohnâk hi arak si. Leisen min hi Ralpel ti a si lo i Leisen ti a rak si ko i Leisen ti cu aa dawh lo anrak ti caah Ralpel an i tinâk hi asi Ralpel si lo in Leisen an si ko.
PÂṬULH TLANG LE LEISEN
Dawn mi sângbul ah kan rak um hna lio ah cun, mi hna an arak tam ve cang hna i cun Hlawnceu an u nau hna kha an rak tlakter hna i cu ti cun Leisen khua cu rak tlak a rak si. Cun, an tupa Kim Luai hi pamṭul tlangah khua an rak tlakter ve i cu ti cun pâmṭul tlangah khua cu an rak tlak ve. Cun, an inn zat hi in kul hrawng an rak si hna, an khua min ah cun Pamtul tlang khuati a rak si cun kum li nga hrawng an rak um ah khin an bawi Kim Luai cu cakei nih a rak seh i cun zawtnâk raichia, raipi an timi hi a rak tlung hoi i mi an thi dih awk khin a rak si, cun an hlawnceu pawl an far nu Kim Luai nupi zawng cu a khuaruah har in a lung a dongtuk i zân ah an farnu Kim Luai nupi cu sângbul cakei puk hrawngah a rak au tawn. Ka ṭa le hna rak ka la than ko uh tiin a lungfah le khuaruah har in arak auh tawn hna.
Hlawnceu a ṭa le nih an leh tawn i mi khuapi te i thihnâk cun nangmah nang mah minung pakhat cu thih a herh le na va thi te ko lai cu, cucaah va kir ko tiin an leh tawn i Hlawnceu an farnu kimluainupi cu tap thluahmah in voitam pi hi a mitthli he a kir tawn ii,cun ,mah raipi ah mi an thih dih caah, pamtultlang khua cu an rak tio an rak tian dih hnaii, cun a hnuah cun Hlawnceu anfarnu Kim Luai nupi hna zawng cu dam tein a rak kir than ve.
Chap ka duh mi, mah ah hin kan i lak awk ah a ṭha bik mi cu Hlawnceu pawl nih khuapi harnâk le thih dihnâk cun nang mah mipakhat hna cu thih a herh ah cun na va thi ko lai cu an timi hi, zeitluk in dah i cawn awk ṭha a si ti hi nan hngalh cio ka zumh i mah caah mah tuanbia kan tuanbia ka rak tenhnâk hi a si.
DAWN STUDENT’S ALLINCE TUANBIA TAWI
September 8/8/1999/ Sunday ni ah Saya Ṭial Kulh lam hruainâk in an rak thawk i Students caah thlacamnâk cu Baptist biak inn ah an rak tuah. Cun, D.S.A. fund caah thawhlawm an rak kholh i phaisa in 615 a rak chuak i D.S.A. Fund caah an rak chiah colh.
20/9/1999/ niah Sayate le khua Nu khua Pa hna he meetting an rak tuah. Cun, a tang lei mi hna hi D.S.A committee ah an rak thim hna.
President Pu. Kap Sawi
Vice president Pu. Khawl Thang
Teasure Pu. Van Ham
Secractary Pu. Hrang Tawn
Committee member : Pu. Ngun Cung
Hi hna hi D.S.A. hruaitu ding ah mipi nih an rak thim hna.
D.S.A. Nih lomhpinâk caah Certificate an pek mi hna.
Bawi cung B.Th
Lal Lung Awi B.Th
Khawl Lian Ṭhu B.Th
Van Lal Dik B.Th
Albert Lal Sang Pui B.D.
Jonh Lal Hngen Chan B.Th
Miss. Ṭha chin B.Th
Lian Ṭhuam M.B.S
Gapriel B.Th
Lian Hlun B.Th
Sang Pui B.Th
Miss. Ngun Tin Thluai B.D
Miss. Far Hniang
Sang Lian Hmung
Ahmun :EFCM BIAK IN ah an rak pek hna.
Rual uk DR,
Ngun Mawng
Rem Lal Lian B.th
Za Hre Lian B,th
Van Bawi Thar B.th
Van Lian Hmung B.th
Cer Cin Thluai B.th
Za Cin Thang, M.D
Hi ka chungah kan ṭialmi long hi Dawn ah degree a Kan lak piak tuan silo i nain mah vial hi kan hngalh mi an si caah kan vanlanghter hna i midang a la ve mi tampi nan um ko hna nain kan in hngal hna lo caah kan in telh hna lo i mah ruangah a ruah zia nan kan thiam nâklai kan nawl hna.
Dawn ah Digree a kan lak piak tu hna.
Tial kulh B.A
Thawng Uk B.A
Buang Lian B.S.C
Lal Nun Mawi B.A
Sang Cem G.T.I
Ṭial Pum B.A
Muan Awm B.A
Lawm Siam B.A
Ṭha Mawi B.A
Ṭial Par B.A
Sai Vang B.A
Joseph Education collaged
Neih Zam Education collaged
Man Thluai Education collaged
Ṭha Khun 1` math
Kyawsui Nipingngia T.ch
Lal Rem Thluai –B.E
Lal Cung Nung B.A
Sung Nawn B.A
Tei Cung B.A
Date: 2015 kum ah Tanghra awng(pass) lomhpinâk an pek mi hna. Run Rem Mawi, Zo Muan Pui le Siang Ṭial hna hi an si.
Cun 2016 ah Nawl Cung Lian tanghra awnnâk catificate kan pek than.
1999 - 2000
Sianginn kai kum caah Dawn Middle sianginn in Saya/mah te le siang hngakchia sin ah D.S.A nih laksong a pek mi hna ဆရာ တာ၀န်းခံ Ṭawk Mang အလက ဆရာမ Biak Rem Chin အမုတ် ၂ မူ.လ. Ni Lah, Val Muan Thang Ngun Cer Herawdy, Za Cin Thang, Kyawsui, Sung Nawn, Ngun Hlei Dim le Lal Muan Kim A ni caan date 14/2/2000
Dawn library sak kum i hruai tu hna :
Tung dirh ni
Date.6/11/2015/ Ni ah library sak cu an thawk.
President : Za Lian Thang
Secratary : Tei Cung
Solomon Run Rem Mawi Zo Muan Pui Uk Lian Sang Nu, Jublee Siang Ṭial le
Darry Mawi
Mistary fial mihna.
Pu. Biak Mang, Pu Buan Sang, Pu Kap Sawi ( tressurer) k-71) Poster Sang Lian Hmung (advisure K-30)
Date: 7/11/2015 Library saknâk ah a herh ning paoh in rian a tuan i mistery kan fial mi hna a bawmtu hna, Nun Thar, Lian Kung, Kap Sawi, Pastor, Sang Lian Hmung, Steven, Solomon, Tei Cung, Zo Muan Pui, Sung Thluai, Dawt Khun, Than Ngur le Far Can.
Date: 9/11/2015 Ni ah bawmtu hna.
Pu Thang Kim, Pastor Sang Lian Hmung, Steven, Deng Khum, Tei Cunng, Za Lian Thang, Jublee le Sung Thluai.
Date: ni ah bawm tu hna.
Pu. Thang Kim, Pu Van Hmun, Pu Kap Sawi, Pastor Sang Lian Hmung, Za Lian Thang, Tei Cung le Sang Dim.
Thingzei a kan hlu i a kan pe tu hna. Pu. Van Ngai, Pu. Ding Lian le Pu Veng Lawm. Hna nih hin thingzei in an kan bawmh,
Dawn library kan on ni,17,1,2016 ah kan rak on, Mc. Ngun Mawng nih arak kan on piak. Dawn Middle sianginn cozah nih a lak ah Pu. Kap Sawi nih a phuah mi hla.
Liankung ee
Lai na tlun niah cun,
siangrun inn le nguntung thacem
Na len min cu chia ta ko law, thangdan manseh kan lungrawn khua.
Pasalṭha Hrang Hlei
Tuanbia
Pasalṭha Hrang Hlei le Bawi Lian Kung he i rem lo in an rak um, Bawi Lian Kung nih cun Dawn khua in a rak dawi i Hrang Hlei cu Khuangthing ah a rak kal, Hrang Hlei nih cun ka palh asi tiin a salpa cu Lian Kung sutpi cu a va pomter i Bawi Lian kung nih cun arak co hlang duh lo i Hrang Hlei cu athin a rak hungtuk i Lian Kung hi i zoh seh ati i Dawn ral vial te lak ah tih nung bik Nikual sin ah a lut i cun Nikual khua ah cun khua arak sa i aum Nikual khua cu Chawngtlai khua asi. Hrang Hlei cu Hlawnceu Bawi Lian kung he i rem lo in thinhung-tuk in a zâm na in Dawn Khua a dawtnâk hi a dongh kho lo, Chawngtlai khua Nikual nih hin Dawn hi voi tampi kan tuk hna lai tiin an rak ti i Pasalṭha Hranghlei nih hin Dawn kan tuk ah cun Thantlang Bawi Zahuat an chim lai i a kan thah dih lai a ti hna i a rak al hna.
Dawn rak tuk lo nâkding cun khua a khang tawn, cun chawngtlai pawl nih Dawn pawl cu kan ruun lai cuka lei lam cu ka hmunah kan rak bawh hna lai i kan thah hna lai an ti ah hin Hrang Hlei nih cun cu ka cun an ra lai lo cu ka deuh cun an ra lai a ti i Hrang Hlei chimnâk ah an bawh hna ah an ra ballo i mipi nih an chimnâk deuh ah an ra deuh lengmang i voi tampi hnu ah cun. Hrang Hlei cu an zum pah ti lo DAWN Khua hi a ven hna i a kil kamh hna i si, mipi kan tinâk-ah an ra peng i Hrang Hlei tinâk ah kan bawh ah cun an ra bal lo ti in mipi biaceih thawng pang Hrang Hlei nih a theih tik ah, Hrang Hlei nih cun an ka theih ko cang hi teh tiin, a holh ngam ti lo i, Dawn pawl cu mipi duhnâk in an rak bawh hna i, cu ah cun Dawn khua hna cu an rak bawh hna i, an rak ra hna i, A Pu-Zahlat cu an thah i Dawn pawl cu an zam dih i tlang cung in Hrang Hlei cu an hauh i Na zang van ṭha maw ka thah na ti i na Pu zahlat na thah kha tiin an au i Hrang Hlei nih cun kal lu bo ko uh kei mah um hlah ning u law, nan tapkhal hna an thlak dih cang hna lo ah tiin, Hrang Hlei nih cun a hauh ve hna. Hrang Hlei nih cun a pu ruak cu a vun zoh i, a pu Za Hlat cu a rak si tak i, ṭah a duh na in a ṭap ngam ṭung lo i a zuh phiaknâkding long khua a khang i ka zun a chuak ka ek a chuak tiin thingtang ramtang ah a thup i mi pi sin zawng ah a tlung ngam lo i amah te lawng in a tlung ti si. Pu Hrang Hlei Dawn khua in dawi a si ko nain Dawn khua a dawtnâk hi khua zei hmanh a um hmanh ah a ziam lo i Dawn hi thin hang bu in chuah tak hmanhsehlaw, Dawn khua a dawtnâk cu a ziam kho lo, A Pu. Za Hlat an thahnâk hmun hi atu Nivapi nelrawn ah khin a rak si. Hrang Hlei vawr hla.
Sunghno ee ka thai nu aw
zei na man maw ee na mang ee
Chawngtlai hau lengah ee
Deirel Le arkhuan, arkhuan ee kan rel lio ee.....
Hi hi hrang hlei vawr hla a si.
Pasalṭha Ral Bil tuanbia tawi
Biahmaisa
Ral Bil tuanbia tawi ti in a tlangpi kan tar i an chan lio ah kan umve lo caah le mi chimningin kan ṭialmi a si caah kan palhnâk le hawi chimning he ai dannâk tampi a um lai nain kan hngalhtawk le kan theihtawk in an tuanbia hi van langter khawh kan i zuam lai i kan ṭial khawhtawk in kan van i zuam lai kan palhnâk zawng tampi um lai. Cu caah a ruah zia kan thiam uh tiah theihthiamnâk kan van i ham cia.
Ral Bil hi Dawn pasalṭha le mi ralṭha a rak si i Ni Kual ral, Chimchuk ral hna le Khuangli ral hna nih an rak ṭih tukmi a rak si i Chawngtlai khua ah an rak kal tawn ah hin tiva kuang hna le Niva kuang hna khin an rak kal tawn ah hin voitam an rak kawl hnu cun Chawngtlai pawl nih cun an kal nâklam kha an theih hna i Dawn pasalṭha Ral Bil te pawl nih cun an kan theih cang ti an i theih i Lungkolh in Lungdar Biate lei ah an rak kal hna i cu caah cun report tu an rak ngei i Chawngtlai pawl nih cun Dawn pasalṭha Ral Bil te pawl kha, cu ka lei cun an rak ra lai i an ti i lampi ah cun an rak bawh hna i pasalṭha Ral Bil cu a hmaibik ah a kal i a hawi le cu hnu ah an ra i cuka hmun cu capawl asi i cu ka cu hramh hna hi an sang pah cang i bua nawn khi a si. Ral Bil cu a Meithal te cun hramh hna cu avei a vei hna i akal cuahmah lio ah Chawngtlai pawl nih cun an rak kah i Ral Bil cu a tlu i nam in a hnawng an tan i an tan kho lo i nan nam a bilh tuk a si kha khah kei mah Namte in ka tan uh a ti hna i a Namte cu a chuah i a pek hna i cun a hnawng cu an tan i an thah khawh i cawngtlai pawl nih cun pasalṭha an ṭih tuk i Dawn pasalṭha kan thah tiin vorhla he khua lei ah cun an rak tlun pi a lu cu i mipi nih cun an rak don hna ti si.
Ral Bil vawr hla.
Sunghno ee ka thai nu aw run in khar cu rak hrenh cang law ee len min lo ka chal lio ee. Mah hi pu Ral Bil vawr hla a si.
*****
Pu Cal Nak tuanbia tawi
Aphun - Fancun
Pasalṭha minthang a rak si i Nikual ral chimchuk ral le Khuangli ral hna nih hin, an ṭihtuk-mi a rak si i voikhat cu a hoi le he Khuagli hna dohawk ah le va thah hna awkah cun, an va kal hna i capawl ṭhing ah va kal i Cal Nak le Al Hnawk cu thlam chung ah Khuangli pawl cu an um maw um lo ti zoh awkah cun an va kal, thlam ṭhing nawn khi a rak si hlei tang ah cun Khuangli hna nih cun khur an rak cawh i cu ka cun an rak bawh hna, Cal Nak cu hlei hlak ah cun a kai i a tang in cun, a pang ah an rak kah i a tla i Al Hnawk nih cun a ruak cu a lak Cal Nak cu palian mi pumrua ṭha a si caah a lo kho lo i a tuah awk a thei lo i Al Hnawk nih cun a zamtak i an hawi le nih vau in an rak hngah hna nâkah cun a va zam cu kan cun an hngak i a hngawk an tan thawng hi a thang tuk i Saphaw tuk thawng bantuk in a thang an rak i Khuangli hna nih cun Dawn pasalṭha Cal Nak kan thah ti in vawr hla he an khua lei ah cun an tlanpi i Khuangli khuapi nih cun an rak don hna. Cuticun, Dawn pasalṭha Pu Cal Nak cu vawlei a nunnâk dih chung tiangin a min hi a vathang i a thazang in Dawn hi a rak humhak ve nain Khuangli hna nih cun an rak kan thah piak i a nunnâk cu a rak dih.
Vawr hla Lam thuang ee, nan kan thut maw, Chawngtlai val rual hna, pul thih cu Kai thim lo bual ah ee, chawn he ee ha awi u law ee.
“Hi hi Cal Nak Vawr hla a si”
Vai Rothang tuanbia tawi
Vai Ro Thang
Aphun : Fancun
Dawn khua ah mi cak miṭhawng a rak si i mirang anrak kai lio ah hin Saisih chuak ah mirang nih tipi ah ankawh viar hna i cu ka ah cun Chimchuk hrawnghrang mi cak an timi hna vialte cu an ra dih hna mirang nih cun peih puai anrak tuah i Vai Ro Thang nih cun a rak teidih hna i pakhatnâk a rak lak.
Mar Pum Tuanbia tawi.
A phun-Mangcin
Dawn ah hin mi cak mi ṭhawng a rak si i a chan lio ah hin mirang an-rak kai i cu ahcun, zolei mi nih mirang cu an rak kah hna i mirang hna nih cun Hakha peng le Thantlang peng vialte cu a rak kawh hna i cu an auh hna-nâk hmun cu a tu Lahva hnar te ah khin a rak si. Cu kaah cun Mar Pum le Zolei pawl an mi cak hna cu rak pai ding anrak si i cu anrak i paih hlan deuh ah cun Mar Pum cu thing kaan tiat hrawng ft 1nk lian deuh mi le a sau lei lamsarih hrawng hi a rak hau i cu thing cu a rak put i Ṭio lailung lak ah cun a rak sawh/phun thingtan rualrual in a rak khiah dih i Zolei an mi cak nih cun a thli tein a rak hmuh ziar i Mar Pum cu a rak ṭih tuk. Cu an i peihnâk ding caan cu a hun phan i Zolei an mi cak cu a rak chuak ngam tilo i cu caah cun, Zo cak Mar Pum nih a tei anrak tinâk hi a rak si.
“Khua Sat” Tuanbia Tawi
Khua Sat hi Dawn khua ah mi cak a rak si, vom sum-nga he zong an rak i sual i Vom nih cun a rak tei lo, vom cu Khua Sat nih cun a hna khaw in a tleih i a duhnâk lei poah ah a hlawn a vir i Vom cu a lung a rak dawng i Khua Sat cu a rak kal tak. Vawikhat cu a Unau Ui Hnon he khual an tlawng i lampiah cun chimlei tlangval mi cak Chim Cak he cun an i tawng i pawite kan i pai lai a ti i Khua Sak nih cun a duh lo. A si lo khualtlawnnâk i ipaih cu a ṭha lai lo a ti i a al penghna nain an duh lo i a bân in an tleih. Chim Chak cu a hawi le nih cun an rak zumh ve ṭung i i pai ko uh an i hna i mau cu an hei chawk an chawk hna i zum taktak khin an um hna i Khua Sat nih cun mah mau zum lak i kan i paih ah cun kan thi lai lo maw? Ati i mau bul hna cu a kut khat in a hei phawi duahmah hna i khah i pai ne sih a van ti i Khua Sat nih cun, a hei pom i a hei theh a hei vir luk lak i a thlah ṭhan. Chim Cak pa cu a tha a dihtuk i atlu ko ai. Zeitik ah hmanh Chim Chak hna nih cun a fa deuh hmanh hi tluk a si ah cun a ngan deuh le bang cu zei tluk in dah a cah lai an ti i an hoi pa cu an i zawn i an tlunpi. Khua Sat chan lio ah hin Khuangthing le Zawlsei ram an rak i cuh lio a rak si i Khuangthing bawi nih Khua Sat cu a van lemsawi i Zawlsei pawl na kan teipiak ah cun unau zoh in kan i zoh lai i ka ei mi paoh na ei ve lai a rak ti. Khua Sat cu Khuangthingah cun a rak kal. Cun, Zawlsei he cun an ram ri ah cun anrak i pai hna i Zawlsei mi cak hna cu a kut khat in a rak vei tluk dih hna i Cuticun Zawlsei cu a rak teipiak hna. Asinain Khuangting bawi Za Dun nihcun unau zoh in a zoh duh ṭhan lo, culio caan ṭhiamṭhiam ah cun Hngarchip le Cherhlun ram an rak i cuh ve hoi i Hngarchip bawi Pu Za Renh nih cun Khua Sat cu a rak lemsawi ve ṭhan i unau zoh in kan i zoh lai kan ei mi poah na ei lai tiin a rak tive. Hngarchip le Cherhlun an i ramri ahcun an rak i pai ṭhan hna i Khua Sat nih cun a kutkhat cun a rak thluk viar hoi hna i cuticun Cherhlun cu a rak tei hna. Cu tikah Za Dun nih cun unau zohtaktak in cun, a zoh taktak i Khua Sat cu vawlei a nunnak a dih donghtiang in Hngarchip ah cun khua arak sa cawlh.
***
AN CEU LE HRANG KHUAI TUANBIA TAWI
An Ceu hi thlaceu phun a si i cun Hrang Khuai hi fancun phun a sive. Pasalṭha mi ralṭha minthang mi ṭhawng an rak si. Ni kual, khuangli,Chimchuk hna nih an rak ṭih tuk mi an rak si voikhat cu Khuangli ah an kal i zân ah Khuangli ah cun an lut i Khuangli hna nih cun an khua chungah an lut ti an van theihbak in Khuangli pasalṭha le mipi hna cu an i funtawm i An Ceu le Hrang Kuai cu an kulh hna i an tleih hna an kut le an ke an ṭem hna thaizing ah Khuapi in inn an um i Hrang Khuai le An Ceu cu an hngawng ah an ṭem hna i khua chung ah sia ceih in an ceih hna. Fungin an tukhna i fei hna in an chunh hna cuticun, an sersat hnanâk cun an taksa cu a pemkeu, an vun hna hi a pan dih. A faktuk zawng voikhat te-hman an ti lo, a ṭap zawng an ṭap duh bak lo i nan nulepa thi le sa ei dihtu kan si nan duhning paoh in kan tuah cang uh! Atu cu khuazing pathian nih nan kut chungah a kan chanh ve cang a si. Nan duhning paoh in kan tuah cang uh anti hna. Lungsaute le ralṭha tein an in i antuar ko vuivai lo te in. Cuti cun, an thih hlan lo in khua chung ah cun an dawh hna i an hnuh hna. Cuti cun, an pa hnih cun an thibeh ve. Cun Khuangli hna nih cun pasalṭha an rak ṭih tuk hna an khua ruah a har tuk ti a si.
An Ceu
Vawr hla
Sunghno ee
ka thai nu aw
Na lung rak herh hlah law ee
Phun hlam ee, ni-ah ee kei zawng ee ka khirh lai ee..
***
DAWN KHUA MUI DAWH CHIM DAI LO :
LENG – NI ṬIAL
Nungak Ni Ṭial hi Dawn Nungak mui dawh pumruaṭha samthlairem a si i a dir ah hin a sam nih vawlei hi a phiak ti a rak si. Mui dawh sawi awk um lo leng dawh a rak si i Dawn bawi Sailuai he i um ding in i hamnâk le nulepa zawng nih hnatlakpimi an si cang. Nikhat cu a nulepa le t’in lo ah thaitlat (An) kan va lo ta lai an ti i lo ah an kal hna. (Ruangah) “asullam hi tuchan holh cun an rak bawhhna i an rak kahhna ti khi asullam cu asi”. Cu ni cu Ni Ṭial cu ahmai bikah cun a kal i khuangli Ral nih cun ruah lo pi khin an rak kah i a thi deuh lo i kapa rak ka bawm tiin a au i a pa nih cun bawmh timh cun ameithal he cun a zuanhnawh cawlh ve ko nain a meithal hnathe a rak tle i a mei thal cu a puak kho ti lo i khuangli nih cun a meithal hnathe a tlet kha an hngalh cun va hlawm zawkzawk hna uh khi an ti i an zuanhnawh hna i an pafa cun an thah hna. A nule mi dang cu an zâm manh. Hnu ah cun Pi. Ngeih Cuai nih cun kha! rak zâm hlah uh kan ra lio tiin a au i a aw cu pa aw a lo tuk caah khuangli nih cun pa ah anruah i hnu ah mipi an ra rua tiah an ruah i an zâm dih. Nain Ni Ṭial lu le a Pa lu cu an tan i khuangli ah cun an tlun pi. Ni Ṭial lu cu khua 9 an i chan hna i nikua le zankua ah hin a hehsen hmanh arak reh kho lo ti arak si. Aa rak dawh tuknâk ah hin, khuangli hna nih cun hi bantuk nungak dawh le pumrua ṭha hi ziah nan thah a nung in nan rak tleih lo an ti i an rak sik hna. Cu hnuah thawngpang an i hngal leng mang i Pi Ngeih Cuai aw kha pa aw ah anrak ruah mi nu a rak si kha an theih i Nu a rak si cu hngal u-silaw an zapi tein kan rak thah ko hna hnga an ti ṭhan. Cun Pi Ngeih Cuai nih cun hla a phuah i a hla cu mah tihin a si.
“Numi ko nih tah hren kaikeih lo pawpi khan lai, sabang aw tluk mang, valzaran ka thawngin tlir khim hna” tihin hla ai rak phuah tuni tiangah Ni Ṭial thihnâk cu pâmnâk mual kan ti mi khi a si i a cheu nih cun Ni Ṭial thihnâk anti ṭhiamṭhiam ko rih tu ni tiang zawngin. Bia dawnghnâk Ni Ṭial tuanbia hi a tawinâk in le kan hngalh/theih khawhtawk in kan van ṭial mi a si. Cun, cu tluk lengdawh a rak simi hi mino hna le kanfa nau le nih an hngalh peng khawhnâk ding caah tiin kan van khawmh khawh tawk in kan van ṭial i kan palh lai lo ti awk a ṭha lo an chan lio ah kan rak umve ṭung lo i a cheu nih an chimning a dang dih mi a si. Cu, caah cun a dik cem lai tiin kan ruah mi kan van ṭial i carel tu vial te le hi tuanbia a theitu vial te hna nih kan palhnâk a um ah cun a ruah zia kan thiam hram uh tiah Bawi khrih min in ngaih thiam kan in hal hna. Lung lawmh tampi he cauk chuah tu.
***
No Hnin le That Dum tuanbia
No Hnin hi nulai kung khih a si i, laihri tancia in a chuakmi a si. Nulai kungkhih kan timi hi lasi, khuavang hna kha an nu le pa nih an lung an rak tonlo caah a si tawn. No Hnin hi a nu le pa nih an biak zingnu a thin an hanter ve a si lai cu ruangah laihri tancia in a chuak. Mahbantuk in a chuakmi hi nulai kungkhih cu an si. Cu caah Cakei nih a seh hrimhrim hna ti a rak si tawn. No Hnin cu a hungṭhang i a tlanval hnu ah pi ah khin. Siasih rawn ah khin Cakei nih caw a rak seh. Mah Cakei cu anrak dawi i khan anrak zim ti a rak si, sa bawhtu kha an i tlar hna.
Pu That Dum thlangah No Hnin cu a bawh ve i, khan cu an van hnawh i Cakei pi cu a rak chuak i That Dum kha No Hnin ah a ruah si ko lai cu a liangah kiaklak in a van seh. Cakei pi cu khua a van cuan i a thlangah No Hnin cu a hmuh i a van zuan hnawh cawlh i Cakei nih cun, a hnawng saihnam ah a van seh i Cakei pi nih cun No Hnin cu “zawhte” nih zuhnam(Zuu) a seh i a thinbantuk bak khin a thin ti a rak si. Cun, Pu. That Dun cu a van au i an hawi le nih cun an van chanh hna i Cakei pi cu an kah i, Cakei pi cu aliang ah kiak lak in an van kah nain, a thilo i chak lei ah a kai i Zam Dun lungkawn kan timi thlangah khin thingluang a tlumi nganpi hi a rak um i, cu thingluangpi cu per a tim nain a liangkhat lei a kiak caah a duh bantuk rianrang in a per kho lo.
Thingluang ah cun a bat i, cu lio ah cun an van kah i an thah khawh. Cun, That Dum nih cun a kaseh hlei ah keimah sa a si lai a ti i, Cakei ruakpi cu le a mah a liangkiak bu cun a rak riah hnawh, ahlan kan pipu hna chan ah cun Cakei an kah mi hi lal(bawi) sa peng a rak si i cu caah That Dum nih cun a ka sehhlei ah keimah sa a si lai a ti i bawinih a ka chuh sual lai ti phang in a liangkiak bu cun a rak riah hnawh.
A thaizingah khuami nih cun Cakei pi he That Dum he cun an rak zawnh hna i cu caah cun That Dum Cakei an ti-nâk a ruang hi a rak si.
“TAWN LUAI TUANBIA TAWI”
Tawn Luai hi nulaikung khih a si ve i, laihri tancia in a chuakmi a si ve. A ngakchiat lio ah hin a pa he ram ah an rak kal i cu ah cun Cakei nih a rak beihna.
Asinain, a pa nih cun fei-in a khawh i Cakei cu a rak nganh i Cakei pi cu arak zam. Cu hnu, a van ṭhanglian hnupi a tlanval hnu i nupi a van ngeih hnu ah khin, a hlanlio ah cun bahra deuh hi an rak ei tawn mi a si caah, bahra cawh ah cun a rak kal.
Tawn Luai hi a thih ding a hngal a a si lai tiin an rak ti i, lampi in a vankir i kawnveng tlang khin, a chungle kha bukbau chungah phaisa ka chiah khah, tiin arak chimh hna i cun akal ṭhan, cu a kalnâk cun zanlei tlunzat in zantiang a tlunti lo caah khuami nih cun an va hlam an va kawl i, bahra a cawhnâk cu an va hmuh.
Cun, Cakei nih a rak bawhnâk i a rak umnâak hi a thiangin a thiang dih an rak ti. Cuka ah cun aruak cu chia lo in Cakei pi nih cun thlanglei ah a tlikpi i lamhla nawn hnu ah a ruak cu a rak chiah. A ruak cu an vahmuh i a rak ei mi cu an chim ningah cun, a mit, a til le zang lawng a rak ei i a dang cu a zeihmanh a rak ei lo an rak ti.
Nu laikungkhih cu Cakei nih a she hrimhrim hna tiin an rak ti i an nule an pa maw a silo ah an pi le pu nih khuavang lasi khuazing kha an lung an rak tawn hna lo ruangah an fale cungah a rak tlungtawn i laihri tanhau lo in an mah tein tancia in a chuakmi an si caah, Nu laikungkhih in an rak chuak i Cakei nih cun mahbantuk minung cu a ralhna i a seh hrimhrim hna tiin an rak chim tawn mi a si.
Pupa Hla
Fungkhatnâk
Sia kawt ka le, thuangfur in,
Kei rak awr rih lang
Hlawn Dawh Thang
Ka biak hlanah mual liam tuan ai.
Finghnihnâk
Sunthla hau pawngah
Kemceng cung sai aw
Na zarh in buar ning law,
Thiang law tihmen hring zunin.
Fingthumnâk
Hriphi ee
Kumkual thei le haino kan hrawn
A cu thanlai ii maw
Van pakhar ai tel ti lo.
Finglinâk.
Kan len lio kha bang in, a titi ṭung lai rih lo,
Darthlalang i lak in, bih zun ti lai lo hi.
Fingnganâk
Ancin fur faiceu an tlan bungdim rual nih,
Kaibat lai saisi menṭial, na reikiangah maan la bang.
Fingruknâk
Thlanglei vairang pa, cer cawng cio uh,
Nan lungtum thai, nan ngen kho lai lo
Suingun ṭial bau ai.
Fingsarihnâk
Thlang lei vairang pa cawnnak cun
Kan lai lei maan za hrawn le leng kuh hi,
A nuam kan ti deuh.
Fingriatnak
Firuk nih tlangval apumh ṭial ṭi teite
Van ka zohah tawk thlia run dawh len lio kha bang.
Fingkuanak
Ka zohnak ah nan zoh rih lo
Leng ka nu hawi lam atlak ah
A ke nih ngan bawr cawi hawi.
Finghranâk
Sia pi hmanh khi a nu ngaih ah
Kum kul a hram lo maw?
Kei le Dar Dawng ngaih ah kumkul in hram ve lang.
Finghleikhatnak
Lenlai lio ah duh in kil u hmanh
Hei co ṭung lo.
Thining, pialrem ka chin,
Ka thlanah zuzel par ko seh.
DDC confrance tawinâk in
DDC confrance a voikhat-nâk hman dingin kum 2016 chungah timh lamhnâk ngeiin kum 2017, 1,3, ni ah khan caan hman dingin timh lamh cu a rak si nain relrem lonâk tampi a um caahni 5 niin thawk a si, tluang te in caan kan hmang kho hna. DDC confrance cu Dawn hrinfa asi mi poahpoah i tawnnâk ah tiin tuah mi a rak si i khual tlung mi kan zapi te hi fiang inkan i rel kho lo nain 100_150Kar lak hrawng hi si dawh kan si hruai tu hna nih an chim ning cun, kan caan hman ning cu mah ti hin a tawinâk le a tlin khawhnâk in chim le langh ter kan i zuam lai.
Khual kan i donnâk,
Nikhat nak,
Nikhat-nâk ah Australia lei in leng Sui Ngun Rem le a pa donâk in kan hmang hna, kan rak don ning cu hmunpi tlang thlan,mual in ZYA mino, DDC hruai tu hna le khuanu khua pa a ra khomipoah le ti hna in kan hmang hna i kan don hna.
An van phak in hla kan sa i kan sak dih in, thlacam nâkin kan van peh i Rev. Lawm Tluang nih thlacamnâk a kan ngaih piak, cun vawr hla, a dangdang hna kan lim in kan khual don mi hna hmai ah kal ter in khua chung leiah kan lut hna.
Nihnihnâk
Nikhat ah voi hnih khual donâk in caan kan hmang hna, a hmaisa ah, thlanmual ah kan khuallian Pu Thang Hrim le a hawi le donnâk in caan kan hmang hna.
Kan caan hman ning tawi.
Khua Nu/pa a ra khomi poah, siang hngakchia dihlak le ZYA mino kan dihlak in kan rak dong, thlanmual lamah lam chak le lam thlang leiah minung khat dihin kan dir hna i hla funghnih hrawng kan sak dih in. Rev. Lawm Tluang nih thlacam piaknâk a ngeih ṭhan mah dih in kan khuallian le a hoi le hna pangpar ṭhi awihnâk in kan peh rih cu hnu ah hla kan sa than hna i a lâm khomi poah lâm nâkin caan kan hmang ṭhan, mah dihin Vawr hla thlirh nâkin kan van peh rih. A hmasa ah Pu. Chan Peng nih a van ngei i mah dih in cun Pu Leng Vung nih a van peh ṭhan, caan tampi kan hman dih in, kan khual lian Pu Thang Hrim le a nupi cu ṭhutdanh pakhat ah ṭhutter in ZYA nih zawnh buin khua chunglei panh in kan lut hna, Pu. Lal Nun Thang in tiang kan zawnh
A ni hnihnâk i a voihnihnâk khual donnâk hi, khuathar lei ah Pu. Benjamin inn hmaiah hman ṭhan a si. Australia DDC, Chairman Pu. Lal Ro Mawi te chungkhar lei in le USA lei in a rak tlungmi Pu. Ram Thleng. Cun, Mizoram lein khual arak tlungmi vialtehna donnâk in caan kan peh ṭhan.
Cun an van phak in thlacamnâk in caan kan peh rih hna, mah dih in cun, hla saknâk le pangpar ṭhi awinâk in kan hmang ṭhan hna, cun a hnu ah DDC caah pu Kam Sang nih hla akan leh piak mi kha ZYA mino lei in remhnâk hla saknâk kan nei a hla mincu DDC insuihkhawm ang aw ti a si, cun vawrhla ah kan lut ṭhan Pu Leng Vung le Pu. Chan Peng nih a rak peh ṭhan ve, mah dih in hla an sa ṭhan hna i kan caan cu kan khar i khua chunglei ah cun kan lut than hna mah ticun kan khual donnâk cu a dih.
Kan puai caan kan hman ning tawinâk in:
Nili ni ah General metting khuapi tein kan ngei hna ni nganâk niah bawlung puai tuahnâk le chuihnâk in kan hmang kho ṭhan hna, ball team pa 5 in kan um i ramleng lei in a rak tlung mi hna min le party in Team min cu pek kan si hna.
Nu-ngak le ramleng lei in a rak tlung mi hna bawlung chuihnâk hna kan tuah kho in kan ngeih chih khawh mipi kan i nuam kan than zong a tho. Certual tlangah minung kan khat dih, zuri hna hnawk kan um hna lo, lungrual tein kan i nuam hna, zaanchiarte ti awk in Baptist Biakinn pi ah pumhnâk kan nei hna, ( the God word) Pathian bia lei ah ṭa-vuan a kan lak piaktu Dr. Rual Uk,
Theme: I lungrual hna usih, mizo in cun, I Ṭangrual ang u, mah tlangpi tar in a kan cawnpiak, zaan ah a pummi Baptist biakinn pi nih a kan tlum lo, apum mi kan tamkho,a phungchim zawng a tha rih, kan Bible ah thumh komh Pathian a si nâk Bible cang hna tampi a kan hnuh sak i a kan cawnpiak.
DDC kharnâk leiah
Bawlung puai kan lim in laksawng peknâk kan ngei laksawng um mi hna.
Pakhatnâk bawlung chuih, First line,
Cun zeizuamnâk poah ah first line long long lak song pek an sihna, tukumkan DDC confrance cu laksawng ah kan cham a bau biktiah kan i ruah hna.
Cun nu bawl le bawl benghnâk pa bawl le bawl benghnâk hna aum rih.
Lungden, ṭhulh khawh, tlik zuam nu he pa he a um. Tar pawl tlik zuamnâk a um than rih.
Cun DSA nih ball team ah an ngamh bikmi singkhawnâk bawlungchuih ah an ngeithan. Mah kan laksawng vial te hi first line longlong pek a si.
DDC a donghnâk zaan social in caan kan hmang hna, ahmun Pu Biak Mang inn ah. DDC kan caan hmannâk a tawinâk in le a tlin khawh chung in tawifiang tein kan van i zuam nain a tlamtlin lo nâkle kan hrelhmi tete tampi a um mihna cungah le kan palhmi a um mi hna lak ah, nan ruah thiamnâk kan hal duh hna.
DAWN AH MIHMAISA HNA
1. Sutpi pom tu : Van Lian. Aphun- Fancun
2. Bawi hmasa bik : Lian Kung. Aphun- Hlawnceu.
3. Pâmhṭulh kum ah Dawn rak dirter ṭhan tu : Pu. Aal Hnok Aphun- Rumkhar.
4. Dawn ah miṭhawng bik : MarPum. A phun - Mangcin
5. Pasalṭha bik : Ral Bil. A phun - Thlaceu.
6. Khua bawi ṭuanhmasabik : Lal Mang. Aphun - Hlawnceu
7. Ralkap tlahmasabik : Hmet Thang. Aphun - Mualcin.
8. Sakhua rawlrel Phit hmasabik. Nawl Kheng. Aphun - Hnialum.
9. Motor mangh hmasabik : Renh Chum. Aphun - Mualcin.
10. Pollice ṭuan hmasa bik : Thawng Vung. Aphun - Thlaceu.
11. Mittari hmasabik : Phun Mang. Aphun - Fancun.
12. B.A pass ong hmasabik : Lal Biak. A phun - Hlawnceu.
13. Dawn ah Saya rianṭuan hmasabik : Bang Lian. Aphun- theihlo, Akhua tlanglau.
14. Bell pumhnâk Darkhing phurhmasabik : Al Chum. A phun-Vangniang.
15. Privet saya ṭuan hmasabik. Lalhrima. Aphun - Fanai.
16. Solfa thiam hmasabik : Lian Lung. Aphun -Tlianglian.
17. khamhnâk, a cohmasabik : No Thawn. Aphun - Cinzah.
18. Tilio Thiamhmasabik : Vairo Thang. Aphun - Fancun.
19. Dawn ah muidawh bik : Leng – Ni Ṭial. Aphun- Conhlun.
20. Ingeneer(GTI)degree la hmasabik : Sang Cem. Aphun-Conhlun.
21. Techonology sianginn kai hmasabik : Tv. Kyawsui. Aphun- conhlun.
22. Dawr tuahhmasabik : Tial Cung. Aphun - Hlawnceu.
23. Bible lei ah Degree lahmasabik: Tlir Hnin. Aphun - Thlauhthang.
24. Thing inn ngeihmasabik : Sang Cin. Aphun-Fancun.
25. Christimas tuahhmasabik : Hmet Thang. Aphun - Mualcin.
26. Thingpi fee dumtuah hmasabik tu : Phun Mang. Aphun-Fancun.
27. Thilṭhitnâk ngeihmasabik : Phun Mang. Aphun - Fancun.
28.Thingaah thiamhmasabik : Phun Mang. Aphun - Fancun.
29. TV ngeihmasabik : Khawl Thang. Aphun - thlauhthang.
30. Meithal ulhbun ngeihmasabik : Hnawk Luai. Aphun- Tlanglian.
Mah vial hi kan van langhter khawh mi hna cu an si.
“MI-THIH AH PIPU HNA SERH LEH SANG”
Thih nikhatnâk ni:
1. Thihni thlansiam ni, mino nih thlan an siam i nule hna, ṭhutpi ah mithi in ah kal a si.
2. Nihnih ni : Ṭhutpi ni, chungle khat nih ar an va i ken i micheu khat he rawl an dumṭi tawn hna, mah hi tu chunni tiangah ah kan hman mi a si rih.
3. Nithumni; thlanphoh ulh ni a si, an mah phun long nih zeihmanh tuah lo in ulh a si, mah tiang tuah lo cun thihnâk a si an ti, mah zawng hi tuchun nitiang in kan hman rih.
Mah vial hi thihnâk he pehtlai in kan van langhter khawh mi a si.
Khua Hlan Pi/pu Biaknâk
Note : “Dawn mi kan rak biaknâk cu Khuafo in an rak i ken mi (Marau) khuahrum asi”
Rai an rak i thawi ning,
Bual, Inchiat, Lohman, Mithi tlawn, Thlakawh leLamserh.
Pual thawh, khuangcawi, Cakei lusim, Bawi, Calhau,
Mahvial hi kan vanchim khawh tawk a si a dang zawng tampi a um ko nain hi vial long kan rak langhter rih lai.
Sunhlawihnâk ah:
Khuang cawi, Bawi, Calhau,Cakei lusim,Vomlu tuk, Sazuk mah vial hi ṭhatnâk leiah kan rak langhter khawh mi a si ṭhan.
Chiatnâk leiah:
Mi lu eih, Lamserh, Pual thawh, thlanzap, Ngachuk, lungdonh,
Mah hna hi chiatnâk lei ah kan van langhter khawhmi an sirih hna.
Holh Upa, Holh thuk:
Ahrut khuangtum.
A hrut nih a fimchim.
Nafim karah an hrut.
Mui dawh lo zumh le cawki lo suk.
Na duh in bia chim hlah an duh in hlasa.
Cupi cu te i ti hlah uh, meikhawm a cite nih khuaza ramlai a cul.
Innpa sik le ṭhal khua dawm,
Puvom tikhur rawl ruangah, ngalhriang thinkaw, rawl ruanagah,
Afo Dawng- translate, nungak lei ah a zuang zammi khi a fo dawng tih an si.
Afo lar- micungah hoi hlei in ka cuang tinâk. Cun i uannâk khi a sullam cu a si.
Zubui nih a nubia chim a ngai lo i lamthlangah a ril.
Phivok a nuamtuk i lamthlangah a tla.
Mi zuamh teihtuk hlah na taw kua lai.
Mah vial hi holh thuk kan langhter khawh ṭhan mi cu an si.
Pi Pu holh upa hna:
Reikiang - pawngkam
Semmong - Hngakchia
Senhripar – Hrinsam, thlanghlo
Sate - Pawte
Siang hnuai – meithal
Sawmmai - sam
Simei - tichum
Sikngen - Arhli
Tumlian - kikongo
Tuhlum - vawmkhuai
Tleicia - athi cia
Thlatang – thlapa
Thaisung - nupi
Tintling – chantling
Thaidor - panu lungkengmi hna, or sakhipa kingeilomi:
Cincawi - thinthang, donhhlei
Zaṭial - Kut
Zatlang - lam
Zai - Hla
Zangan - A za dengmang mi,
Cirum - zeen le kuan,
Sumhli - Saza,
Zaido -Vawr hla
Siangkhan - meithal,
Thlir thlum- Mei thal,
Run - inn
Pilmin - Lopil
Phunhong - mitkar kuangmi
Pinger – Siaki
Pongtang- Zureu
Velngo – lupangrang
Pongvel – lupong
Minchawng - Faier
Miangrang - Rang
Kawngtha – Sia tum ṭha,
Marcan – Tilim Sia,
Manzu - Zuphat,
Leng - Nungak
Lulpi - Khuavang,
Khua mawt - zaan
Ih khandang – ihkhuncung ah
Tivang - fung,
Khupṭhi - Ṭhikhat rual khat,
Khunturh – va ngeih
Hnamhcin - keu
Kaileng - va
Kauṭial - hrai
Kaiṭial -va
Hauhnar - Hauka sarthi inn a thimi hna phumnâk, deuh khi hauhnar tih an si.
Hruktan - hi hrukpi tiin kan hngalh i nain a palh khomen.
Nemrang - Puan
Hrinnu sorpa - Fanu le fapa hna.
Hluaimim - thingbawrh
HreuNgen - Ngengpi
Dairial - ti
Bihzun - thlalang,
Melo - hngilhlo,
Anka - Bia
Ceulian - Arfi
Ceucin - Arfi
Cinthling - Zihmui,
Chamrang - Vulei
Cawm - paran
Chumtual - inntual
Congtial - tikor
Cerhlian - Ni
mah hi Dawn khuaah certual thar Zadunte nupa nihan kan cawh piak mi a si…
khua lailam thlang biakin car ah khan asi…
Amin, kuate
Dawn khuaah a ummi tio kuate kan ti mi asi;
mah hi mizo ram lunglei pawngte ah kan khua dawnmi nih an rak tlakmi khua Dawn khua a sive,
Dawn siangin pi middle siangin
Dawn khua,Dawn students Allance Librarya chung le a cauk kan ngeihmi hna..
DDC puaiah laksong laklio,
ahmun certual
acaan 1/5/2017
Dawn khuaah a mum mi lungphunhlan lio chanah an rak phunmi,aum nak hmun lungphun pheiah
mah hi Dawn pasaltha Ralbil sing thi a si,
chawngtlai hna nih an rak thah ah a thi an rak lakpiakmi
asi,kanlak nak hmun chawngtlai Historical facebook Group
ah kan lak mi a si…..
Dawn pasaltha Hrang Hleia thlan
a umnak hmun chawngtlai khua,
Dawnpasaltha HRang hlei hi a min chimdai lo asi
a tu zawngah mizo pasaltha hrang hlei ti a si,
nain hranghlei hi kan mah Dawn khua a si…..
Dawn miphun hna nih Bung an rak phunnak
hmun Bungtlang tiah tuah kan auhmi, ahlanah
cun a mah bung kung zong a rak nung I nain atu ah cun a
mah Bungkung cu a um tilo….
Dawn Thlanmual chakah a ummi Bungkung
sarthlanah a ummi a si…
Dawnkhua,
Rinpui nu lungtangkham le mangcerpu lung kham,
le zangtlang lam lei…
Zangtlang leiin Dawn khua tlang thlak mi,
Dawn Baptist Biakin pi
Pasaltha hna hlan lio an in
Tiokuang hrawn ngafuan venzatlio hrawng.
No comments:
Post a Comment